Физикалық өлшемдердің қайта оралуы: энергия, су және уақыт құндылық бірліктері ретінде
Жариялану күні: 2026 жылғы 15 ақпан
Жарияланым
MACKGOLD | OBSIDIAN CIRCLE
Стратегиялық геосаясат және табиғи ресурстар бөлімі
Кіріспе. Өлшеу мәселесі
Алтын бағасының трой унциясына бес мың АҚШ долларынан асуы нарықтық оқиға емес, өлшеу жүйесінің оқиғасы ретінде қарастырылуы тиіс.
Баға тек тұрақты салыстыру бірлігі болған кезде ғана бар болады. Бірліктің өзі өзгере бастағанда, барлық мәндер бір мезгілде өзгереді. Бұл құнның өсуі ретінде көрінеді, ал шын мәнінде өлшеу шкаласы күйрейді.
Қазіргі ақша транзакцияларды әлі де қамтамасыз етеді. Төлемдер өтеді, нарықтар жұмыс істейді, баланстар теңеседі. Алайда оның еңбек, ресурстар және нәтиже арасындағы байланысты білдіру қабілеті жоғалады. Баға тек номиналдық жүйенің жағдайын тіркейді және енді шындықты сипаттамайды.
Экономика салыстыруды тоқтатып, тек санауға көшеді.
Осы контексте алтынның өсуі себеп емес, көрсеткіш. Металл бұрынғы монетарлық архитектураның соңғы физикалық көлеңкесіне айналып, валюталардың өлшеу функциясы жоғалғанын көрсетеді.
Өлшемдердің өзгеруінің тарихи үлгісі
Қоғамның бастапқы кезеңдерінде құндылық негізгі ресурстар арқылы білдірілді. Астық пен мал бір мезгілде байлық та, есеп бірлігі де болды, себебі олардың көлемін еркін арттыру мүмкін емес еді.
Сауданың кеңеюімен қоғамдар металдарға көшті. Күміс пен алтын тұрақты физикалық қасиеттері мен табиғи сиректігінің арқасында әмбебап шкала берді. Экономика биліктен тәуелсіз өлшемге ие болды.
ХХ ғасырда символдық валюталарға көшу болды. Құндылық материямен емес, институттарға деген сеніммен анықтала бастады. Бұл дамуды жеделдетті, бірақ жүйенің объективті тірегін жойды.
Бірнеше онжылдық бойы өндірістің өсуі мәселені жасырды. Қаржылық шамалар мен материалдық негіз арасындағы алшақтық ұлғайған сайын, өлшеу функциясы әлсірей бастады. Қазіргі кезең сол дәуірдің аяқталғанын білдіреді.
Неліктен номиналдық ақша өлшеуді тоқтатады
Өлшем өткен мен болашақ арасындағы салыстырмалылықты сақтауы тиіс. Егер бірлік өлшенетін объектілерден жылдам өзгерсе, салыстыру мүмкін болмайды.
Ақша көлемі нақты тауарлардан жылдам өсуі мүмкін. Сонда бірдей сандар шындықтың әртүрлі көлемдерін білдіре бастайды. Формалды түрде баға сақталады, бірақ оның мәні өзгереді.
Қаржы жүйесі алшақтықты күшейтеді. Құндылықтың елеулі бөлігі материалдық өндірістен тыс пайда болады. Энергия шығыны мен адам уақытымен салыстыруға келмейтін шамалар пайда болады.
Парадокс туындайды. Табыс өседі, бірақ негізгі ресурстарға қолжетімділік азаяды. Бұл психологиялық әсер емес, ақшаның өлшеу функциясының жойылуының белгісі.
Физикалық тұрақтыларға оралу
Ішкі шкаласын жоғалтқан кез келген жүйе өзгермейтін параметрлерге оралады. Экономикада бұл параметрлер — физикалық шамалар.
Энергия — өндірістің әмбебап өлшемі. Әрбір әрекет — энергияның түрленуі. Технологиялар әртүрлі, бірақ мәні бір. Өндіріс — зат күйін өзгерту үшін энергия жұмсау. Сондықтан энергия экономикалық қызметтің объективті баламасына айналады.
Су күрделі қоғамдардың мүмкіндігін анықтайды. Ол ауыл шаруашылығын, өнеркәсіпті, урбандалуды және демографияны шектейді. Су балансы тұрақсыз аумақ қаржылық дамуға қарамастан ұзақ мерзімді экономикалық тұрақтылықты сақтай алмайды.
Уақыт — әлеуметтік тұрақты. Адам өмірі шектеулі, ал экономика адам уақытын қайта бөледі. Егер жұмсалған уақыт ресурстарға қолжетімділікке сәйкес келмесе, жүйе тұрақтылығын жоғалтады.
Энергия өндірісті сипаттайды.
Су экологиялық тұрақтылықты сипаттайды.
Уақыт адам қатысуын сипаттайды.
Өтпелі кезеңдегі алтынның рөлі
Алтын жаңа жүйені құрмайды. Ол ескінің жойылуын тіркейді.
Металл тұрақты күйде қалады; валюталарға сенім азайғанда, ол өзгерістер ауқымын көрсетеді. Алайда ол күрделі технологиялық экономиканы өлшей алмайды. Ол өндіріс процестерін, энергия шығынын немесе адам уақытын қамтымайды.
Алтын монетарлық дәуірді аяқтайды, бірақ келесісін қалыптастырмайды.
Болашақ экономиканың архитектурасы
Келесі экономикалық модель символдық есепті физикалық негізбен біріктіреді. Ақша сақталады, бірақ құндылық көзі мәртебесін жоғалтып, есептік интерфейске айналады.
Құндылық өлшенетін параметрлер арқылы анықталады. Өндіріс энергияға, аумақтық тұрақтылық су балансына, ал әлеуметтік тепе-теңдік адам уақытының бөлінуіне сәйкес келеді.
Қаржылық құралдар сақталады, бірақ олардың функциясы нақты қатынастарды тіркеумен шектеледі, оларды құрумен емес.
Қорытынды. Номиналдық шкаланың соңы
Алтын бағасының тарихи деңгейлерге жетуі символдық құндылық физикалық шындықтан бөлек өмір сүре алған кезеңнің аяқталғанын білдіреді.
Экономика өлшенетін шамаларға оралады, өйткені кез келген күрделі жүйе ақырында материя заңдарына бағынады.
Құндылық басып шығаруға немесе жариялауға болмайтын нәрсемен анықталады.
Ресурстар ақшаның мәнін анықтайды, керісінше емес.
Қазіргі өзгерістер дағдарыс емес, құндылық келісіммен емес, болмыспен анықталатын параметрлік экономикаға өтуді білдіреді.
Тіркеу күні: 2026 жылғы 15 ақпан
MACKGOLD | OBSIDIAN CIRCLE
Стратегиялық геосаясат және табиғи ресурстар бөлімі